Sprzęt komputerowy na trzecim miejscu

Informatyka z trudem nadąża

Autor: Anna Kniaź

W ubiegłym roku po raz pierwszy ujawnił się w Polsce spadek zainteresowania leasingiem - wartość przedmiotów oddanych w leasing (ponad 7 mld zł) była o kilkanaście procent niższa niż rok wcześniej. Udział sprzętu komputerowego w sumie aktywów przekazanych w leasing pozostał na praktycznie niezmienionym poziomie 5 procent.

Mimo to sprzęt komputerowy jest trzecią - po środkach transportu drogowego (bez samochodów osobowych) oraz maszynach i urządzeniach przemysłowych - kategorią przedmiotów najchętniej w Polsce leasingowanych.

Wedle stawu grobla

W roku 2000 wartość transakcji w tym obszarze wyniosła prawie 288 mln zł. Nie jest to wiele, zważywszy, że jedna tylko (co prawda największa) firma: Europejski Fundusz Leasingowy zrealizowała w ub.r. kontrakty leasingowe na sumę ponad 1,2 mld zł. Pamiętajmy jednak, że jednostkowa cena komputera jest ułamkiem wartości np. ciężarówki. Na dokładkę sprzęt komputerowy w statystykach leasingowych nie występuje samodzielnie, jest ujmowany w ramach kategorii komputery i sprzęt biurowy. Zaliczają się do niej także kserokopiarki, więc z pewnością wartość transakcji związanych tylko z komputerami i drukarkami jest mniejsza.

Generalny spadek wartości umów wynika pośrednio z kondycji firm leasingowych, choć ta jest bardzo zróżnicowana (patrz tabela). Rynek leasingu jest w Polsce stosunkowo słabo rozwinięty. Udział tej usługi w finansowaniu inwestycji pozostaje mniejszy nie tylko w porównaniu do rozwiniętych krajów europejskich, ale także znacznie uboższy niż np. w Czechach. To pośrednio efekt polityki ekonomicznej państwa: nie ma systemowych ulg podatkowych dla firm leasingowych, brakuje uregulowań ułatwiających przenoszenie portfeli leasingowych pomiędzy firmami. Także strategia fiskalna państwa nie sprzyja tej formie finansowania inwestycji. Obserwatorzy rynku mają nie najlepsze zdanie o kadrach firm leasingowych. Nie ulega wątpliwości, że wiele firm specjalizujących się w leasingu miało w roku 2000 kłopoty z finansowaniem swojej działalności. Najpoważniejsze stały się udziałem BG Leasing, należności tej spółki stanowiły w ub.r. ponad 70 procent należności straconych w polskich bankach. Trudno więc się dziwić niechęci tych ostatnich do dalszego kredytowania firm leasingowych. Spadek liczby firm leasingowych widać także po statystykach Konferencji Przedsiębiorstw Leasingowych - w 1999 r. na jej coroczną ankietę odpowiedziały 72 spółki, rok później tylko 35. Do tej pory firmom leasingowym doskwierały także niska jakość i ranga przepisów dotyczących leasingu.

Koniec prawnej prowizorki

Choć działalność leasingowa ma w Polsce dziewięcioletnią historię, jej regulacje prawne były do niedawna dość skromne. Firmy leasingowe, opierając się na ogólnych zasadach prawa cywilnego, konstruowały własne wzory umów. Ta swoboda często nie podobała się fiskusowi, który interpretował przepisy na niekorzyść podatników stosujących tę formę finansowania - niekiedy musieli oni aż sądownie dochodzić np. prawa zaliczenia opłat za używanie przedmiotu leasingu do kosztów uzyskania przychodu. Kością niezgody była też cena wykupu przedmiotu leasingu.

Wszystkie te wątpliwości rozwiewa nowelizacja kodeksu cywilnego, w której umieszczono już przepisy dotyczące leasingu (art. 7091-70918). Obowiązują one od 9 grudnia 2000 roku.

Ustawodawca zachował ugruntowaną w języku polskim nazwę leasing, natomiast dawny leasingodawca nazywany jest obecnie finansującym, zaś leasingobiorca - korzystającym. Finansującym może być wyłącznie przedsiębiorca prowadzący działalność leasingową "w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa", natomiast kupującym - każda mająca zdolność do czynności prawnych osoba prawna i fizyczna. Oznacza to zarazem, że w obrocie konsumenckim bezpośrednim konkurentem dla leasingu stają się po prostu kredyty. Tak zdefiniowany leasing różni się od najmu i dzierżawy tym, że przedmiot leasingu amortyzuje się całkowicie podczas trwania umowy z jednym korzystającym, natomiast przy dzierżawie i najmie przedmiot może być wydzierżawiany (wynajmowany) wielokrotnie.

Do tej pory funkcjonowało rozróżnienie leasingu operacyjnego i finansowego. Leasing operacyjny zakładał, że przedmiot leasingu może być używany przez kolejnych leasingobiorców (teraz korzystających) - towar pozostawał majątkiem trwałym leasingodawcy (teraz finansującego) i on mógł dokonywać odpisów amortyzacyjnych. Natomiast leasing finansowy był zawierany na czas porównywalny z okresem ekonomicznego zużycia obiektu i był zaliczany do majątku leasingobiorcy.

Po nowelizacji k.c. ten po-dział traci rację bytu. W świetle nowych rozporządzeń leasing jest wyłącznie finansowy, a to, co nazywało się do tej pory leasingiem operacyjnym staje się, bez względu na nazwę, po prostu wynajmem lub dzierżawą.

Fachowcy zastanawiają się także, czy dopuszczalny będzie tzw. leasing zwrotny. Polega on na tym, że przedsiębiorstwo - posiadacz sprzętu - sprzedaje go firmie leasingowej, uzyskując w ten sposób środki obrotowe na inne cele, a następnie ten sam sprzęt bierze w leasing. Art. 70918 k.c. wydaje się dopuszczać takie praktyki (patrz ramka).

Przedmiotem sporu z organami skarbowymi przestanie być także wartość wykupienia przedmiotu leasingu - wg nowych przepisów opcja własności w umowach leasingowych może być wyłącznie nieodpłatna.

Leasing droższy, ale korzystniejszy

Obserwatorzy rynku leasingowego uważają, że stosunkowo małe zainteresowanie leasingiem IT wynika ze sporych kosztów leasingu, wyższych niż w przypadku sprzedaży ratalnej. Tak jest w istocie - w łańcuchu sprzedaży pojawia się przecież dodatkowy pośrednik. Wyższy koszt leasingu rekompensują jednak zyski podatkowe: wpłatę początkową i raty leasingowe można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, w przypadku sprzedaży ratalnej tylko odsetki od kredytu i amortyzację. To zasadniczy argument przemawiający za leasingiem, wykorzystują go zresztą marketingowo wszystkie fundusze leasingowe - na niemal każdej stronie można znaleźć tabele porównujące opcję leasingową i kredytową. Ponadto podatek VAT naliczany jest od poszczególnych opłat leasingowych, czyli nie trzeba go płacić w całości na początku umowy, co ma miejsce w przypadku sprzedaży ratalnej.

Na sporą wysokość rat leasingowych ma niewątpliwie wpływ krótki okres amortyzacji sprzętu komputerowego, znacznie krótszy niż np. w przypadku samochodów czy maszyn. Cena komputerów nieustannie spada, a wraz z nią i atrakcyjność leasingu - wiele nawet małych firm stać na zakup za gotówkę i nie muszą sięgać po leasing, bardziej przydatny w przypadku zakupów niedostępnych innymi metodami.

Programy specjalne

Próby zdynamizowania leasingu IT nie przynoszą na razie spektakularnych efektów. Swojego czasu sporo mówiło się o reflingu, czyli o leasingu odnawialnym. Polega on na tym, że po spłacie ostatniej raty finansujący zabiera przedmiot leasingu i dostarcza nowy na mocy nowej, częściowo refinansowanej umowy. Wydawałoby się, że taka forma leasingu w przypadku szybko starzejącej się technologii informatycznej powinna cieszyć się znacznym wzięciem. - Zainteresowanie tego rodzaju leasingiem jest umiarkowane - mówi Mariusz Trygar z Mikrotechu - zwłaszcza ze strony biur i urzędów. Wyjątek stanowią biura projektowe i drukarnie, czyli klienci specjalizowani, o konkretnych wymaganiach. Reflingiem interesują się także kafejki internetowe - dodaje.

Niemal dwa lata temu największa firma leasingowa - Europejski Fundusz Leasingowy uruchomiła dwa programy specjalne w obszarze informatyki: interleasing @efl i Intel Financial Services. Obydwa polegają na tym, że klient dzięki łączom internetowym może zawrzeć umowę leasingową już w punkcie sprzedaży - u dealera. W przypadku Intel Finacial Services w grę wchodzą wyłącznie produkty intelowskie. Listę współpracujących dealerów (uruchomiono program motywacyjny) wraz z wyszukiwaniem wg miejscowości EFL zamieszcza na swoich stronach. Przedstawiciele EFL twierdzą, że programy specjalne cieszą się dużym zainteresowaniem. Tego optymizmu nie podzielają jednak sami dealerzy - wielu z nich twierdzi, że cena leasingu (ok. 20 proc. wyższa od ceny kredytu) skutecznie zniechęca klientów do leasingu informatyki, mimo że rzeczywiście produkty Intela w programach EFL są nieco tańsze.

Niewątpliwie rozwój leasingu w Polsce, w tym także w obszarze IT, będzie wyznaczała polityka ekonomiczna państwa. Jej wpływ widać najwyraźniej na przykładzie samochodów osobowych. W Niemczech udział samochodów osobowych w całości portfela firm leasingowych wynosi ponad 50 procent, w Polsce - 0,45 procenta.